اصول و رویه تفسیر معاهدات سرمایه‌گذاری بین‌المللی توسط محاکم داوری و ترحیح حقوق بین‌الملل بر حقوق داخلی

اصول و رویه تفسیر معاهدات سرمایه‌گذاری بین‌المللی توسط محاکم داوری و ترجیح حقوق بین‌الملل بر حقوق داخلی[1]

در قلمرو حقوق بین‌الملل، به‌ویژه نزد محاکم بین‌المللی، یکی از شایع‌ترین موضوعات تعیین تکلیف حقوق حاکم و حل تعارض بین سیستم حقوق داخلی و بین‌المللی است. اولویت حقوق بین‌الملل بر حقوق داخلی موضوعی است که توسط اکثر صاحب‌نظران معتقدن به نظریه مونیسم مورد تأیید واقع شده است. تفسیر مهم‌ترین عرصه حقوق است که دانش حقوق‌دان در آن به‌کار می‌‌آید. در حقوق سرمایه‌گذاری خارجی با این‌که گهگاه نشانه‌هایی از وجود پیروان و طرفدارانی برای نظریه اولویت حقوق داخلی بر حقوق بین‌الملل وجو د دارد، لیکن بررسی معاهدات، رویه قضایی و نظریات علمایخ حقوقی، نشانگر پذیرش اولویت حقوق بین‌الملل بر حقوق داخلی است. امروزه با تقویت موضوعات جدیدی مانند شرط التزام (فراگیر)، تعهدات دولت‌ها حتی اگر ریشه در قراردادهای خصوصی سرمایه‌گذاری داشته باشد‌، به تعهدات بین‌المللی تبدیل گردیده است که این امر رشد دامنه نفوذ حقوق بین‌الملل را نمایان می‌کند. علی‌رغم عضویت ایران در قریب به 46 معاهده تشویق و حمایت سرمایه‌گذاری (طبق آ‌خرین ‌آمار سازمان سرمایه‌گذاری و کمک‌های اقتصادی و فنی ایران تا شهریور 1396‌) متأسفانه محاکم داخلی ایران فاقد رأی در خصوص اختلافات ناشی از سرمایه‌گذاری خارجی بر مبنای معاهده بین‌المللی می‌باشد. ضمن تأکید بر این‌که منظور از محاکم در عنوان این تحقیق اعم است از محاکم داوری و دادگستری داخلی و بین‌المللی،‌ بایستی متذکر شویم که با عنایت به فقر رویه قضایی در حقوق داخلی اکثر کشورها در خصوص حقوق سرمایه‌گذاری خارجی عمده مطالعات این تحقیق متمرکز بر مطالعه رویه محاکم داوری بین‌المللی گردیده و شاکله اصلی آ‌ن به بررسی تکامل روند ترجیح حقوق بین‌الملل در عرصه حقوق سرمایه‌گذاری مخصوصاً از طریق رویه قضایی بین‌المللی در سیستم داوری پرداخته است.

کلیدواژه‌ها: تفسیر معاهدات، حقوق بین‌الملل سرمایه‌گذاری، رویه قضایی داوری بین‌المللی، صلاحیت محاکم.

در سال‌های اخیر، مبنای صلاحیت مراجع حل اختلاف در سرمایه‌گذاری خارجی تا حدی از قالب قرارداد بین طرفین خارج شده و به‌صور ت معاهده درآمده است. به‌نحوی که امروزه در اکثر معاهدات دوجانبه سرمایه‌گذاری شرایطی برای حل اختلافات آتی مانند شرط داوری بین‌المللی پیش‌بینی می ‌شود. بنابراین در این عرصه در ترجیح حقوق بین‌‌الملل بر حقوق داخلی به‌نوعی الزام عملی وجود دارد. زیرا در حقوق بین‌الملل چارچوب و اصول قابل ملاحظه‌ای در زمینه حمایت از سرمایه‌گذاران خارجی وجود دارد. این اصول منبعث از حقوق معاهدات- غالباً معاهدات دوجانبه و بعضاً معاهدات چندجانبه مانند نفتا و معاهده سرمایه‌گذاری انرژی- می‌باشد. همچنین عرف بین‌المللی مناسبی در حقوق بین‌الملل در این زمینه وجود دارد. این حقوق بین‌الملل عرفی جنبه‌های مختلفی مانند مسئولیت‌ دولت‌ها، بی‌عدالتی، تابعیت افراد وشرکت‌ها و همچنین مصادره اموال را دربر می‌گیرد. مباحث جدید و خاص حقوق بین‌الملل سرمایه‌گذار ی به مانند شرط التزام (Umbrella Clause) نیز مؤید نفوذ حقوق بین‌الملل از طریق معاهدات بر قراردادهای خصوصی سرمایه‌گذاری تحت شمول حقوقی داخلی است. در مورد ارتباط بین حقوق کشور میزبان و حقوق بین‌الملل مذکور در بند 1 ماده 42 کنوانسیون ایکسید، به‌نظر می‌رسد دیوان ابتدا باید حقوق کشور میزبان را بررسی کرده و در وهله اول همان حقوق را درمورد ماهیت دعوی، اعمال و اجرا نماید؛ پذیرش وجه نظارتی و اولویت حقوق بین‌الملل نسبت به حقوق داخلی در رویه و عملکرد تابعان بین‌الملل باعث شده است تا این نتایج حاصل شود که اولاً حقوق بین‌الملل در دعاوی میان سرمایه‌گذاران خارجی و دول میزبان آن‌ها قابل اعمال است. ثانیاً منظور از حقوق بین‌الملل، تمامی منابع مذکور در ماده 38 اساسنامه دیوان بین‌المللی دادگستری است که شامل معاهدات بین‌المللی، عرف بین‌المللی، اصول کلی حقوقی، رویه قضایی و دکترین می‌باشد. ثالثاً حقوق بین‌الملل منبع فرعی حل‌وفصل اختلافات ناشی از سرمایه‌گذ اری خارجی محسوب نمی‌شود؛ بلکه حقوق مدرن سرمایه‌گذاری خارجی در بستر حقوق بین‌الملل قرار دارد.

 


[1]. زمانی، سید قاسم، عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی؛ شیرعلیزاده، ابوالفضل، دانش‌آموختة دکتری حقوق بین‌الملل دانشگاه تهران (نویسنده مسئول).

رمز عبورتان را فراموش کرده‌اید؟

ثبت کلمه عبور خود را فراموش کرده‌اید؟ لطفا شماره همراه یا آدرس ایمیل خودتان را وارد کنید. شما به زودی یک ایمیل یا اس ام اس برای ایجاد کلمه عبور جدید، دریافت خواهید کرد.

بازگشت به بخش ورود

کد دریافتی را وارد نمایید.

بازگشت به بخش ورود

تغییر کلمه عبور

تغییر کلمه عبور

حساب کاربری من

سفارشات

مشاهده سفارش