بررسی تطبیقی کارکرد بارنامه به‌عنوان سند مالکیت

بررسی تطبیقی کارکرد بارنامه به‌عنوان سند مالکیت[1]

تحولات جدید در عرصه حمل و نقل دریایی در رابطه با اسناد حمل‌، ازجمله شامل غیر کاغذی‌سازی اسناد حمل است. سه کارکرد اصلی بارنامه در حمل و نقل دریایی عبارت است از: رسید حمل کالا، دلیل قرارداد حمل و سند مالکیت. در رابطه با تحقق دو کارکرد رسید حمل و دلیل قرارداد حمل در جایگزینی اسناد الکترونیکی از جمله بارنامه الکترونیکی با بارنامه کاغذی اکثر محققان، نظر به تحقق چنین کارکردی دارند. اما در رابطه با کارکرد سند مالکیت، نتیجه‌گیری واحدی وجود ندارد و این تردید به‌نظر، فراتر از جایگزینی اسناد کاغذی با اسناد الکترونیکی، ناشی از ابهامات در تلقی بارنامه به‌عنوان سند مالکیت کالاها و کارکرد بارنامه به‌عنوان یک سند مالکیت است. به‌طور کلی انتقال بارنامه مترادف با انتقال مالکیت نیست و متعاقباً قرارداد فروش کالاها است که مالکیت منتقل می‌شود و بارنامه به‌عنوان یک سند مبیّن مالکیت کالاها در جهت تسهیل انجام معاملات در عرصه معاملات بازرگانی تلقی می‌شود.

کلیدواژه‌ها: بارنامه، تصرف، حقوق قراردادی، سند مالکیت.

 

حقوق ناشی از بارنامه متعاقب انتقال آن به خریدار منتقل می‌شود. انتقال این حقوق در قالب بارنامه از این جهت در نظر گرفته شده است که در حمل کالاها به‌وسیله دریا، محموله ممکن است در مدت بسیار طولانی در حال حمل بر روی عرشه کشتی باشد. بارنامه وسیله‌ای است که در این مدت به کمک خریدار می‌شتابد و به‌وسیله این سند، دارنده بارنامه می‌تواند نسبت به عرضه کالاهای حمل شده که بارنامه نشانگر آن است در بازار اقدام نماید. در حقیقت بارنامه به دارنده ‌آن توانایی نسبت به تصرفات ناشی از حقوق مالکانه را نسبت به کالاها می‌دهد و البته این مقوله درصورتی است که بارنامه‌های قابل معامله باشد. این توانایی سبب می‌شود که دارنده بارنامه حتی در زمانی که کالاها در حمل بر روی عرشه کشتی هستند، چنین تلقی می‌شود که کالاها به‌طور نمادین به او منتقل شده‌اند و براساس این تحویل نمادین و به رسمیت شناخته شدن این حق توسط رویه بازرگانی، امکان تصرفات مالکانه از جمله عرضه کالاها برای فروش یا به وثیقه گذاشتن کالاهایی که بارنامه نشانگر آن‌ها هستند را پیدا می‌کند.

زمانی می‌توان بارنامه را به‌عنوان یک سند مالکیت تلقی نمود که بارنامه کارکردهای ناشی از هر سند مالکیتی، از جمله انتقال تصرف (یا سلطه)‌، انتقال مالکیت و انتقال حقوق قراردادی را محقق سازد. تحقق این کارکردها بستگی به سیستم حقوقی حاکم بر بارنامه و مهم‌تر از ‌آن پذیرش این قابلیت‌ها به‌وسیله رویه بازرگانی بین‌المللی دارد. به‌طور کلی به‌نظر می‌رسد تلقی بارنامه به‌ عنوان یک سن مالکیت که نشان‌دهنده ماهیت کالاها برای دارنده آن باشد، میسور است اما انتقال بارنامه نمی‌تواند مترادف با انتقال مالکیت کالاها از این جهت باشد که به صرف انتقال بارنامه مالکیت کالاها نیز منتقل می‌شود و از این جهت می‌بایستی سایر توافقات صورت گرفته بین طرفین قرارداد فروش نیز مورد بررسی قرار گیرد و صدور یک حکم کلی مبنی بر این‌که بارنامه به‌عنوان سند مالکیت کالاها تلقی می‌شود، دشوار است. در مقوله جایگزینی بارنامه کاغذی با بارنامه الکترونیکی نیز اکثر تلاش‌های قانون‌گذاری درخصوص این‌که بارنامه الکترونیکی را می‌توان ‌به‌عنوان یک سند مالکیت تلقی نمود یا خیر، کمتر از 30 سال قدمت دارند که با ایراداتی نیز مواجه بوده‌اند. بنابراین طبیعی است که تحقق این کارکرد بارنامه کاغذی یا هر سند نشان‌دهنده مالکیت در عرصه حمل و نقل دریایی درخصوص اسناد الکترونیکی یا بارنامه الکترونیکی به‌سادگی ممکن نباشد و لازم است که جنبه‌های مختلف این جایگزینی از جمله انتقال تصرف (یا سلطه)، انتقال مالکیت و انتقال حقوق قراردادی در محیط الکترونیکی مورد بررسی قرار گیرد.

تحقق کارکرد مالکیت بارنامه، ارتباط نزدیکی با قصد طرفین و قواعد ماهوی ملی حاکم بر بارنامه دارد که این مقوله علاوه بر تدوین پروژه‌های بین‌المللی در راستای تدوین قواعد متحدالشکل برای بارنامه‌ها، مستلزم بسترسازی مناسب در قواعد ملی داخلی نیز می‌باشد. از این جهت تدوین قوانین نمونه مانند قوانین نمونه‌ آنسیترال که به‌طور معمول به‌عنوان الگو در بسیاری از کشورها مورد توجه واقع می‌شود وهمچنین برگزاری دوره‌های آموزشی در سطح بین‌المللی می‌تواند کمک شایانی به وحدت‌سازی حقوق تجارت بین‌الملل نماید.

 

[1]. مصطفی السان، استادیار گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نجف‌آباد (نویسنده مسئول)؛ نوشادی، ابراهیم، استادیار گروه حقوق دانشگاه آزاد اسلامی، واحد نجف‌آباد؛ عرب احمدی، مجیدرضا، دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد.

رمز عبورتان را فراموش کرده‌اید؟

ثبت کلمه عبور خود را فراموش کرده‌اید؟ لطفا شماره همراه یا آدرس ایمیل خودتان را وارد کنید. شما به زودی یک ایمیل یا اس ام اس برای ایجاد کلمه عبور جدید، دریافت خواهید کرد.

بازگشت به بخش ورود

کد دریافتی را وارد نمایید.

بازگشت به بخش ورود

تغییر کلمه عبور

تغییر کلمه عبور

حساب کاربری من

سفارشات

مشاهده سفارش