ارزیابی عملکرد مالی شرکت‌های سرمایه‌گذاری در ایران

ارزیابی عملکرد مالی شرکت‌های سرمایه‌گذاری در ایران [1]

 

سرمایه‌گذاری از مهم‌ترین مسائل پیش‌روی هر شخص حقیقی و حقوقی است. بسیاری از سرمایه‌گذاران به‌دلیل عدم تخصص لازم در انجام سرمایه‌گذاری مستقیم به سراغ خرید سهام و شرکت‌های سرمایه‌گذاری می‌روند. از این‌رو، بررسی، شناخت و تحلیل عملکرد این شرکت‌ها و عوامل مؤثر بر آن از اهمیت زیادی برخوردار است. هدف تحقیق حاضر این است که با بررسی و دسته‌بندی فعالیت شرکت‌های سرمایه‌گذاری ایران، شیوه ارزیابی عملکرد این شرکت‌ها را بررسی نموده و با توجه به کلیه زمینه‌های فعالیت این شرکت‌ها، راهکاری برای ارزیابی به استفاده‌کنندگان ارائه نماید. به این منظور اطلاعات شرکت‌های سرمایه‌گذاری عضو بورس اوراق بهادار تهران مورد بررسی قرار گرفت. فعالیت‌ها به سه دسته کلی سرمایه‌گذاری بورسی، غیر بورسی و پروژه‌ها تقسیم و معیار مناسب اندازه‌گیری هر دسته با مرور ادبیات علمی و مراجعه به خبرگان معرفی و عملکرد شرکت با استفاده از دو معیار شامل نسبت ‌Q توبین و ROA اندازه‌گیری گردید. در نهایت با استفاده از تکنیک‌های اقتصادسنجی مبتنی بر رگرسیون اطلاعات مورد بررسی قرار گرفت. نتایج تحلیل با استفاده از نسبت Q توبین نشان داد که سرمایه‌گذاری‌های بورسی بیشترین تأثیر را بر عملکرد شرکت دارد، در حالی‌که دو بخش دیگر فعالیت از سوی سرمایه‌گذاران کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. نتایج تحلیل با استفاده از ROA نشان داد که علاوه بر سرمایه‌گذاری‌های بورسی، سرمایه‌گذاری در پروژه‌ها هم از بخش‌های تأثیرگذار و با اهمیت بر عملکرد شرکت‌هاست.

 

واژه‌های کلیدی: شرکت‌های سرمایه‌گذاری، عملکرد مالی، ROA، نسبت Q توبین، ارزیابی عملکرد.

هدف از سرمایه‌گذاری برای هر شخص سرمایه‌گذار، و یا حداقل حفاظت از سرمایه مالی است، بنابراین ارزیابی عملکرد مالی سرمایه‌گذار برای همه سرمایه‌گذاران مهم است. حال‌، اگر پس از ارزیابی صحیح و یکپارچه‌، عملکرد یک شرکت رضایت‌بخش نباشد، سرمایه‌گذاران دلیلی برای ادامه سرمایه‌گذاری در آن نداشته و ممکن است و با واگذاری سهام آن شرکت و تحصیل سهام شرکتی دیگر و یا به‌طور کلی خروج از صنعت مالی و بخش شرکت‌های سرمایه‌داری در بازار‌، واکنش نشان دهند. این امر پیامدهای نامطلوبی نیز کاهش قیمت سهام خواهد داشت که نه باب طبع سهام‌داران و نه باب میل شرکت است. به همین دلیل انتظار می‌رود ارزیابی هرچه صحیح‌تر عملکرد مالی شرکت‌های سرمایه‌گذاری برای سرمایه‌گذاران و حتی خود شرکت از اهمیت زیادی برخوردار باشد. هدف این مقاله دسته‌بندی و بررسی شاخه‌های مختلف فعالیت شرکت سرمایه‌گذاری، معرفی بهترین معیار اندازه‌گیری هر دسته با توجه به ادبیات علمی و شیوه عملی موجود، ارزیابی تأثیر آن‌ها بر عملکرد مالی شرکت و ارائه راهکارهایی برای ارزیابی بهتر شرکت‌های سرمایه‌گذاری در بورس اوراق بهادار  تهران است. ویژگی منحصر به فرد پژوهش حاضر و تفاوت عمده آن با سایر پژوهش‌های صورت‌گرفته در این زمینه است که فقط به شاخه‌ سرمایه‌گذاری بورسی در اندازه‌گیری و ارزیابی عملکرد مالی نپرداخته و با توجه به ویژگی‌های شرکت‌های سرمایه‌گذاری در ایران و گستردگی دامنه این فعالیت‌ها، دنبال شناسایی، دسته‌بندی و بررسی همه شاخه‌های فعالیت‌های شرکت‌های سرمایه‌گذاری می‌باشد.

به این منظور شاخه‌های مختلف فعالیت این شرکت‌ها شناسایی و در غالب سه دسته کلی بورسی، غیر بورسی و پروژه‌ها تقسیم‌بندی شد. بی‌شک تهیه اطلاعات دو شاخه غیر بورسی و پروژه‌ها را دشواری بسیار زیادی همراه بود که نقص سیستم اطلاع‌رسانی شرکت‌های بور سی در ایران را بیش از پیش نمایان می‌کند. پس از تهیه اطلاعات و شاخه‌ها به‌ دنبال پیدا کردن معیار مناسب اندازه‌ گیری بازده هر بخش، به ادبیات و سپس خبرگان حرفه‌ای در خود شرکت‌های سرمایه‌گذاری مورد مطالعه، رجوع شد. در نهایت پس از تکمیل اطلاعات و محاسبه معیارهای مورد نظر، با استفاده از تکنیک‌های اقتصادسنجی و به‌ویژه رگرسیون به بررسی تأثیر آن‌ها بر عملکرد مالی پرداخته شد. نتایج نشان داد که براساس نسبت Q توبین تأثیر شاخه سرمایه‌گذاری بورسی بر عملکرد از نظر بازار کاملاً روشن و از نظر آماری معنادار است. در مورد شاخه‌های دیگر سرمایه‌گذاری وضعیت متفاوت است و از نظر بازار تأثیر معناداری ندارد. نکته قابل توجه این است که این اطلاعات در دسترس بازار نیست تا امکان تحلیل و ارزیابی آن برای سرمایه‌گذاران وجود داشته باشد. نتایج بررسی با معیار دوم عملکرد یعنی ROA نشان داد که علاوه بر شاخه سرمایه‌گذاری بورسی، براساس این معیار شاخه سرمایه‌گذاری در پروژه‌ها هم از اهمیت قابل ملاحظه‌ای برخوردار بوده وتأثیر معناداری بر عملکرد مالی دارد.

معناداری و اهمیت زیاد شاخه سرمایه‌گذاری بورسی بر اساس هر دو معیار عملکردی، چیزی است که در کلیه تحقیقات این حوزه به آن اذعان شده و قابل پیش‌بینی بود، چراکه اطلاعات این شاخه سرمایه‌‌گذاری به‌عنوان فعالیت اصلی شرکت‌های سرمایه‌گذاری به‌طور کامل در دسترس بوده و همواره مورد توجه است. ولی نو‌آوری اصلی این پژوهش در بررسی و سنجش دو شاخه دیگر سرمایه‌گذاری است. در شاخه سرمایه‌گذاری غیر بورسی، معنی‌داری از نظر آماری در سطح اطمینان 95 درصد تأیید نشد. این امر بیانگر این است که اطلاعات این شاخه سرمایه‌گذاری در هنگام ارزیابی عملکرد مالی شرکت‌ها از نظر بازار پردازش نشده و نادیده گرفته می‌شود. جای تعجب ندارد که وقتی بازار قادر به گردآوری اطلاعات این شاخه نباشد، آن را مورد تجزیه و تحلیل قرار نمی‌دهد. این نتیجه می‌توان مدیران شرکت‌های سرمایه‌گذاری را بیش از پیش به فکر فرو برد که با وجود داشتن درصد بالایی از کل سرمایه‌گذاری این شرکت‌ها، بازار متوجه عملکرد صحیح این شاخه نمی‌شود. این‌که ش اخه سرمایه‌گذاری غیر بوررسی تأثیر کم‌اهمیتی در عملکرد این شرکت‌ها داشته است نیاز به بررسی تفصیلی و واکاوی علمی دلایل آن دارد. آن‌چه روشن است این است که اطلاعات این شاخه فعالیت به بازار مخابره نشده و طبعاً نمی‌تواند در تحلیل عملکرد شرکت لحاظ شود بنابراین اگر از نظر مدیران، این شاخه سرمایه‌گذاری آن‌قدر کم اهمیت است نه در صورت وضعیت پرتفوی اطلاعات کافی و مناسب و نه هیچ جای دیگر، اطلاعاتی از آن به بازار ارسال نمی‌شود تا مورد تحلیل و ارزیابی قرار گیرد، پس چرا سرمایه‌های زیادی از شرکت‌ به این شاخه سرمایه‌گذاری سرازیر می‌شود. این نکته‌ای که است که مدیران این شرکت‌ها، باید به آن پاسخ دهند. همین امر در مورد شاخه سوم فعالیت نیز مصداق دارد چراکه اهمیت ریالی و قابل توجه این شاخه، نشان می‌دهد نیازمند ارائه اطلاعات بیشتری به بازار است ضمن آن‌که از نظر آماری معناداری آن تأیید شد؛ بنابراین با وجود اطلاعات زیادی که از شرکت‌های سرمایه‌گذاری وجود دارد، باید گفت که غالب این اطلاعات مربوط به شاخه سرمایه‌گذاری بورسی بوده و همچنان فقدان منابع اطلاعاتی سودمند در خصوص شاخص سرمایه‌گذاری غیر بورسی و پروژه‌ها وجود دارد. به طوری‌که سرمایه‌گذاران به منظور کسب حداقل اطلاعات از این فعالیت‌ها، باید در گزارش‌های مختلف مالی و مدیریتی کنکاش کنند، بنابراین لازم است تا اطلاعات بسیار بیشتری از فعالیت‌های این شرکت‌ها در دسترس قرار گیرد تا امکان انجام تجزیه و تحلیل و ارزیابی صحیح‌تری از عملکرد مالی فراهم گردد. در نهایت ذکر این نکته ضروری است که از آن‌جا که برخی شرکت‌های سرمایه‌گذاری فعال در بازار ایران به‌صورت شبه‌دولتی اداره می‌شوند، در مقاطعی از زمان، به‌ویژه هنگام بروز بحران در بازار، به‌دلایل مختلف سیاسی، مالی، اجتماعی و… مجبور می‌شوند که علی‌رغم تمایل خود، تعداد زیادی از سهامی که متقاضی خرید ندارند را خریداری کنند. این امر می‌تواند بر عملکرد مالی آن‌ها در ‌آن دوره و متعاقباً در نتایج به‌دست آمده تحقیق تأثیرگذار باشد.

 


[1]. نصیری، سپیده سادات، دکترای حسابداری‌، گروه حسابداری، دانشگاه الزهرا (س)، تهر ان، ایران؛ سلیمانی امیری، غلامرضا‌، دانشیار گروه حسابدرای، دانشکده علوم اجتماعی و اقتصادی، دانشگاه الزهرا (س‌)، تهران، ایران. (نویسنده مسئول).

رمز عبورتان را فراموش کرده‌اید؟

ثبت کلمه عبور خود را فراموش کرده‌اید؟ لطفا شماره همراه یا آدرس ایمیل خودتان را وارد کنید. شما به زودی یک ایمیل یا اس ام اس برای ایجاد کلمه عبور جدید، دریافت خواهید کرد.

بازگشت به بخش ورود

کد دریافتی را وارد نمایید.

بازگشت به بخش ورود

تغییر کلمه عبور

تغییر کلمه عبور

حساب کاربری من

سفارشات

مشاهده سفارش