حمایت از حق بر سلامت در دعاوی سرمایه‌گذاری ناشی از بیماری‌های فراگیر جهانی با تکیه بر کووید 19

حمایت از حق بر سلامت در دعاوی سرمایه‌گذاری ناشی از بیماری‌های فراگیر جهانی با تکیه بر کووید 19[1]

 

اقداماتی که دولت‌های میزبان سرمایه‌گذاری به‌منظور مقابله با بیماری‌های فراگیر جهانی از جمله کووید-19 انجام می‌دهند‌، اگرچه برای حفظ سلامت عمومی جامعه حیاتی هستند اما ممکن است منجر به طرح دعاوی متعدد متوسط سرمایه‌گذاران خارجی و صدور حکم به پرداخت خسار ت هنگفتی شود که توانایی دولت میزبان برای حفظ سلامت عمومی افراد جامعه را بسیار محدود می‌نماید. با توجه به این‌که تعداد قابل توجهی از معاهدات سرمایه‌گذاری فاقد شرط استثنای مربوط به سلامتی عمومی هستند در بسیاری از دعاوی ناشی از بیماری‌های فراگیر جهانی، دولت‌های میزبان در چارچوب معاهدات سرمایه‌گذاری امکان معافیت از مسئولیت اقداماتی که برای مقابله با بیماری‌ها انجام داده‌اند را نخواهند داشت. از آن‌جا که محدود نمودن دولت میزبان به دفاعیات موجود در معاهدات سرمایه‌گذاری به‌‌معنای غلبه ‌آشکار منافع سرمایه‌گذار بر منافع دولت میزبان و نادیده گرفتن سلامت عمومی افراد جامعه است. این مقاله با روش اکتشافی و با مراجعه به اسناد مرتبط در حقق بین‌الملل و رویه داوری به بررسی این مسئله می‌پردازد که در صورت سکوت معاهدات سرمایه‌گذاری به‌منظور حمایت از حق بر سلامت افراد‌، چه دفاعیاتی براساس حقوق بین‌الملل برای دولت میزبان ممکن خواهد بود و الزامات استناد دولت میزبان به هریک از این دفاعیات چه خواهد بود.

 

کلیدواژگان: اصل اختیارات سیاست‌گذاری، دفاع عرفی ضرورت، بیماری کووید 19، حق بر سلامت، حقوق بین‌الملل بشر.

 

در صورتی که دعاوی سرمایه‌گذاری ناشی از بیماری‌های فراگیر از جمله کووید- 19 بر اساس معاهدات سرمایه‌گذاری مطرح شوند که شرط استثنای مربوط به سلامت عمومی در آن‌ها درج نشده است، دولت میزبان در چارچوب این معاهدات قادر به دفاع از اقدامات خود نخواهد بود. در این‌گونه موارد دولت میزبان می‌تواند با استناد به دفاع عرفی ضرورت، اصل اختیارات سرمایه‌گذاری و یا تعهدات حقوق بشری خود مبنی بر سازمان‌دهی تمامی نهادهای و شرکت‌های تجاری خصوصی در جهت حفظ بر حق سلامت افراد به‌خصوص در زمان شیوع بیماری‌های فراگیر جهانی، خود را از مسئولیت اقداماتی که موجب ورود خسارت به سرمایه‌گذار خارجی شده است، معاف نماید.

با توجه به اهمیت حیاتی اقدامات دولت‌ها برای حفظ سلامت عمومی جامعه، لازم است یک بستر حقوقی برای دولت‌های میزبان فراهم شود تا بتوانند بدون نگرانی از طرح دعاوی احتمالی از سوی سرمایه‌گذاران خارجی که حدود اختیارات دولت برای مقابله با گسترش بیماری‌های فراگیر را بسیار کاهش می‌دهد، به کنتر ل بیماری‌های بپردازند. به‌دلیل شیوع بیماری‌های فراگیر جهانی متعددی که تاکنون حیات بشری را در معرض تهدید قرار داده و در ‌آینده نیز شیوع انواع دیگری از ‌آن‌ها بسیار محتمل است، ضرورت دارد دولت‌های میزبان از انعقاد معاهدات سرمایه‌گذاری جدید بدون درج شرط استثنایی مربوط به سلامت عمومی خودداری نموده و با مستثنی نمودن اقداماتی که در موارد شیوع بیماری فراگیر جهانی برای جلوگیری از گسترش این بیماری‌ها ضرورت دارد، بر تکلیف خود مبنی بر حفظ سلامت عمومی جامعه تأکید نمایند. دولت‌های میزبان همچنین مي‌توانند با الحاق اصلاحیه به معاهدات سرمایه‌گذاری موجود، حفظ سلامت عمومی جامعه را از شمول تعهدات خود در معاهدات سرمایه‌گذاری موجود مستنثی نمایند.

نکته مهم آن‌که اغلب معاهدات سرمایه‌گذاری با سکوت درخصوص استثنائات مربوط به حفظ منافع دولت میزبان و یا روشن ننمودن جزئیات استناد به استثنائات، تفسیر ‌آن‌ها را بر عهده دیوان‌های داوری گذاشته‌اند، حال ‌آن‌که اغلب داورانی که درخصوص دفاعیات دولت میزبان قضاوت می‌نمایند، در مورد منافع ملی، سلامت عموومی، روش‌های تثبیت اقتصاد کلان کشور و همچنین تعهدات دولت‌ها بر طبق قوانین ملی خود، اطلاعت کافی ندارند. این امر موجب تشتت آراء و غیرقابل پیش‌بینی بودن نتیجه دعاوی شده که یکی از عیوب بزرگ داوری‌های سرمایه‌گذاری است. پیشنهاد می‌شود در نسل جدید معاهدات سرمایه‌گذاری علاوه بر تصریح به مسئولیت‌های اجتماعی سرمایه‌گذاران خارجی، اصول مربوط به حفظ منافع دولت میزبان و جزئیات استناد به این اصول، شفاف‌سازی شود تا حتی‌الامکان نیازی به تفسیر این قواعد توسط دیوان‌های داوری سرمایه‌گذاری وجود نداشته باشد.

همچنین باتوجه به قطعنامه‌های شماره 270/74 و 274/74 مجمع عمومی سازمان ملل که خواستار همکاری بین‌المللی کشورها و سایر ذی‌نفعان در خصوص مبارزه با ویروس کرونا در بیماری کووید- 19 شده‌اند، ضرورت دارد دولت‌های متعاهد ضمن صدور یک بیانیه تفسیری مشترک، اعلام نمایند که با توجه به شرایط موجود، اقدامات متناسب و ضروری که دولت‌ها با حسن نیت و بدون تبعیض جهت پیش‌گیری از گسترش و کنترل بیماری کووید 19 انجام داده‌اند، از مصادیق اقداماتی است که نیاز به جبران خسارت ندارد و نباید نقض تعهدات معاهدتی و قراردادی آن‌ها تلقی گردد.

برخی از نهادهای بین‌ المللی تأثیرگذار نیز می‌توانند براساس قطعنامه‌های فوق‌الذکر، اقدامات مؤثری را به انجام برسانند. کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (آنکتاد) که تخصص آن در زمینه معاهدات سرمایه‌گذاری است، می‌تواند اصلاحاتی را جهت مستنثی نمودن اقدامات مربوط به پیش‌گیری از شیوع بیماری‌های فراگیر از شمول تعهدات مندرج در معاهدات سرمایه‌گذاری پیشنهاد نماید.

کمیسیون حقوق تجارت بین‌الملل سازمان ملل (آنیسترال) نیز ضرورت دارد با ارائه تفسیر از طرح مواد کنوانسیون راجع به مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها، اقدامات دولت‌های میزبان را در موارد شیوع بیماری‌های مسری از مصادیق «ضرورت» اعلام نماید تا بدین‌ترتیب نوعی وحدت رویه بین دیوان‌های سرمایه‌گذاری ایجاد شده و از صدور آراء مشتت و مغایر در این زمینه جلوگیری به‌عمل آید.

مصوبات سازمان بهداشت جهانی نیز در این زمینه می‌‌تواند بسیار یاری‌دهنده باشد. اقدامات فوق‌الذکر یا مانع از رجوع سرمایه‌گذار به داوری شده و یا در صورت پذیرش دعوا می‌تواند در مرحله صلاحیتی و ماهوی بر تصمیمات دیوان‌های داوری در حل‌وفصل دعاوی مربوط به بیماری‌های فراگیر جهانی از جمله کووید-19 بسیار تأثیرگذار باشند.

 


[1]. بهمنی، محمدعلی، استادیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی؛ شهبازیان، علی، دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل، دانشگاه تهران.

رمز عبورتان را فراموش کرده‌اید؟

ثبت کلمه عبور خود را فراموش کرده‌اید؟ لطفا شماره همراه یا آدرس ایمیل خودتان را وارد کنید. شما به زودی یک ایمیل یا اس ام اس برای ایجاد کلمه عبور جدید، دریافت خواهید کرد.

بازگشت به بخش ورود

کد دریافتی را وارد نمایید.

بازگشت به بخش ورود

تغییر کلمه عبور

تغییر کلمه عبور

حساب کاربری من

سفارشات

مشاهده سفارش