بررسی حقوقی محدودیت‌های سرمایه‌گذاری خارجی و تأمین مالی پروژه در قالب اجرای قراردادهای مهندسی، تأمین کالا، ساخت با شرط تعهد پیمان‌کار به تأمین مالی (EPCF)

بررسی حقوقی محدودیت‌های سرمایه‌گذاری خارجی و تأمین مالی پروژه در قالب اجرای قراردادهای مهندسی، تأمین کالا، ساخت با شرط تعهد پیمان‌کار به تأمین مالی (EPCF)[1]

قرار دادهای EPCF که از جمله نو‌آوری‌های قراردادی کشور ایران به‌شمار می‌آید، علی‌رغم ساختار و ظاهر ساده، به‌دلیل وجود ابهامات و نواقص فراوان، در طول سال‌های اخیر با محدودیت‌های فراوانی در مرحله مناقصه و اجرا روبه‌رو بوده است. محدودیت‌هایی که علاوه بر طولانی شدن فرآیند مذاکره، مشکلات حقوقی و مالی غیرقابل جبرانی را به‌دنبال داشته است. به همین منظور پژوهش حاضر با روش تحقیق توصیفی- پیمایشی و با بهره‌مندی از ابزار پرسشنامه لیکرت پنج گزینه‌ای، به بررسی حقوقی مهم‌ترین محدودیت‌های سرمایه‌گذاری خارجی و تأمین مالی پروژه در قالب اجرای این قراردادها و همچنین رتبه‌بندی جایگاه این محدودیت در پیش ارزیابی‌ قراردادهای EPCF در مقایسه با سایر قراردادهای مرسوم تجاری در ایران پرداخته است. نتایج این پژوهش که حاصل بررسی‌های انجام شده بر روی 60 نهاد پیمان‌کاری و کارفرمایی دارای تجربه در حوزه اجرایی قراردادهای EPCF می‌باشد، بیانگر آن است که عواملی چون تدوین قراردادهای همسان EPCF توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، عدم پیش‌بینی فر‌آیند استفاده از قرارداد مزبور در قانون برگزاری مناقصات، مدت زمان طولانی‌ جهت فاینانس قرارداد و گاه عدم توانایی دستگاه پیمان‌کار در تأمین مالی صفر تا صد پروژه و… موجب گشته تا این مدل قراردادی در ایران علی‌رغم تمام مزایا نه‌تنها با رویکرد مثبت پیمان‌کاران و کارفرمایان این حوزه مواجه نگردد بلکه در مقایسه با سایر قراردادهای رایج تجاری در رتبه نخست چالش‌برانگیزترین قراردادهای مبتنی بر خدمت و سرمایه‌گذاری قرار گیرد.

 

کلیدواژه‌ها: قراردادهای EPCF، ساختار تأمین مالی، سرمایه‌گذاری خارجی، موانع و محدودیت‌ها.

 

مطابق بررسی‌های به‌عمل آمده در این پژوهش، به‌طور کلی قراردادهای مهندسی، تأمین کالا و ساخت، با شرط تعهد پیمان‌کار به تأمین مالی یا قراردادهای EPCF به‌دلیل برخورداری از ویژگی‌هایی چون یکپارچگی قرارداد، انتقال بخش حداکثری هزینه‌ها برعهده پیمان‌کار و رهایی کارفرما از مسئولیت تأمین مالی، افزایش سرعت ورود دانش اجرایی به مرحله طراحی، کاهش ریسک کارفرمایان به جهت عدم مسئولیت کارفرما در قبال مشاجرات و دعاوی ناشی از اختلافات مابین پیمان‌کاران جزء و پیمان‌کار اصلی‌، اطمینان از هزینه‌های اجرایی در راستای مقطوع بودن قرارداد، صرفه‌جویی قابل ملاحظه در زمان اجرا و همچنین پرداخت‌ها، گسترش ‌آزادی عمل پیمان‌کاران در انتخاب تجهیزات و تکنیک‌ها و افزایش نقش نظارتی کارفرما در طی ده سال اخیر، بسیار مورد توجه نهادهای کارفرمایی قرار گرفته است. لیکن آن‌جاکه قراردادهای EPCF ماهیت جدیدی از قراردادهای پیمان‌کاری بین‌المللی محسوب می‌گردند و علاوه بر رکن خدماتی به علت برخورداری از ویژگی‌های فاینانس، با رکن سرمایه‌گذاری نیز آمیخته‌اند، همواره با محدودیت‌های خاصی در اجرای خود روبه‌رو بوده‌اند. تجربه انعقاد این قراردادها در ایران نیز بیانگر آن است که علی‌رغم تمام مزایای عنوان شده این مدل قراردادی در عمل چندان مثمر ثمر و نتیجه‌بخش نبوده است و اینک پس از گذشت حدود یک دهه از شکل‌گیری و استفاده از آن‌، دیدگاه و رویکرد مثبتی نسبت به ‌آن خصوصاً از جانب پیمان‌کاران و همین‌طور کارفرمایان وجود ندارد. نتایج حاصل از پرسش‌نامه مورد استفاده در پژوهش حاضر کمک ویژه‌ای در شناخت ماهیت و چگونگی این محدودیت‌ها بود. به‌طور کلی مطابق بررسی‌های انجام شده و همچنین نتیجه‌گیری از مجموع نظرات کارفرمایان و پیمان‌کاران دارای تجربه در انعقاد قراردادهای EPCF، می‌توان اذعان داشت عواملی چون: عدم تدوین قراردادهای همسان EPCF توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور، انتقال ریسک تغییر مقادیر‌، انتقال ریسک عدم موفقیت پروژه و همچنین انتقال ریسک موارد غیرقابل پیش‌بینی برعهده پیمان‌کار و تمرکز کنترل کارفرما در انتهای پروژه، عدم شنا خت و رواج مدل قراردادی در خارج از مرزهای کشور به منظور تأمین مالی خارجی، مقطوع بودن قیمت قراردادهای EPCF (Fixed price)، بازپرداخت موجل و پس از راه‌اندازی طرح توسط کارفرمایان، نظارت کارفرما بر جزئیات فرآیند تأمین مالی و برنامه جدول زمانی تزریق سابقه به پروژه‌، ابهام در روش تأمین مالی قرارداد (سازمانی/پروژه‌ای)، عدم معرفی تضامین مناسب و قابل قبول در وجه نهادهای تأمین‌کننده منابع مالی در دستورالعمل ارائه شده توسط وزارت نفت، عدم پیش‌ بینی فرآیند استفاده از قرارداد مزبور در قانون برگزاری مناقصات، مدت زمان طولانی جهت فاینانس قرارداد و گاه عدم توانایی دستگاه پیمان‌کار در تأمین مالی صفر تا صد پروژه، عدم الزام پیمان‌کار EPCF به حصول نتیجه و… موجب گشته تا این مدل قراردادی در عمل علی‌رغم انجام مذاکرات طولانی به‌ نتیجه نرسد و با مشکلات و موانع بی‌شماری روبه‌رو گردد. اگرچه هیچ قراردادی بدون محدودیت و خالی از ایراد نمی‌باشد، لیکن می‌توان با درک دقیقی از ابعاد و میزان اهمیت این محدودیت‌ها در جهت کاهش و حل آن اقدام نمود. به همین منظور اینک لازم است پس از شناخت مهم‌ترین موانع و محدودیت‌های موجود در قراردادهای EPCF و با بهره‌گیری از تجربیات گذشته، گامی در جهت اصلاح روش‌های ناپایدار این مدل قراردادی برداشته شود.

در ادامه راهکارهایی در جهت مرتفع نمودن این موانع و محدودیت‌ها به شرح ذیل ارائه می‌گردد:

1. علی‌رغم گذشت یک دهه از ایجاد قراردادهای EPCF با توجه به ناآشنا بودن ماهیت این مدل قراردادی برای بسیاری از کارفرمایان، پیمان‌کاران و همچنین نهادهای تأمین‌کننده منابع مالی داخلی و خارجی‌، پیشنهاد می‌گردد در جهت برطرف نمودن یکی از مهم‌ترین عضلات این قرارداد، قرارداد همسان این مدل قراردادی توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور تهیه و در دسترس این افراد قرار بگیرد.

2. با توجه به مقطوع بودن هزینة اجرای قراردادهای EPCF و به‌منظور پیش‌گیری از مشکلات احتمالی، لازم است کارفرما شرح تفصیلی دقیق و کاملاً روشنی از شرح کار ارائه نماید. این امر موجب می‌گردد تا احتمال مبالغه‌ورزی پیمان‌کار در هزینه‌های پیش‌بینی نشده کاهش یابد و ریسک ن اشی از بر‌آورد کمتر در قرارداد را نیز کاهش دهد.

3. کارفرمایان می‌بایست در کلیه مراحل مناقصات و ارزیابی توان فنی و تأمین مالی پیمان‌کار، توجه لازم را اعمال کرده و مانع از واگذاری پروژه به پیمان‌کار فاقد توان مالی و فنی گردند.

4. باتوجه به ویژگی‌های قراردادهای EPCF در برخورداری از مهندسی‌، تأمین کالا، ساخت و تأمین مالی، لازم است تعاریف ارائه شده در دستورالعمل EPCF توسط مراجع صنفی و قانونی مورد بازبینی قرار گیرد. به‌عنوان مثال درخصوص شیوه تأمین مالی سازمانی و یا پروژه‌ای بودن قراردادهای EPCF به اتفاق‌نظر رسیده و نسبت به اصلاح تعریف اصطلاحات موجود در دستورالعمل اقدام و به‌موجب ‌آن تکلیف پیمان‌کاران در رجوعی یا غیر رجوعی بودن این مدل قراردادی را مشخص نمایند و پس از اصلاح دستورالعمل، اعمال آن بر کلیه قراردادهای EPCF در جهت قانون‌مند نمودن و کوتاه نمودن فرآیندهای مذاکره لازم‌الاجرا اعلام گردد.

5. با عنایت به آن‌که تضامین در قراردادهای EPCF صرفاً در وجه پیمان‌کار (و نه نهاد تأمین‌کننده منابع مالی) صادر می‌گردد و این امر نیز منوط به معرفی تأمین‌کننده منابع مالی مناسب توسط پیمان‌کار می‌با شد، این امر با فرآیند در خواست تأمین مالی اجرا شده در دنیا منافات خواهد داشت؛ بنابراین این امر لازم می‌نماید به‌منظور سهولت در جذب سرمایه و کسب رضایت و حفظ حقوق نهادهای تأمین‌کننده منابع مالی در قراردادهای EPCF، کارفرما قبلاً موافقت خود را با انتقال ضمانت‌نامه اعلام یا بعداً با چنین انتقالی موافقت نماید؛ بنابراین اجرای روند حال حاضر در دستورالعمل EPCF بدون کسب موافقت در انتقال ضمانت‌نامه درخصوص معرفی نهاد تأمین‌کننده منابع مالی توسط پیمان‌کار با چالش روبه‌رو خواهد بود که لازم است مورد بازبینی و اصلاح قرار گیرد. خصوصاً آن‌که تضمین معرفی شده توسط دستورالعمل‌، نوعی یوزانس بوده که به علت ماهیت کوتاه بودن آن مناسب روش قراردادی EPCF نمی‌باشد.

6. با توجه به مسئولیت پیمان‌کار در تأمین مالی 85 درصد از کل هزینه‌های پروژه، مسئله بازپرداخت منابع مالی تأمین شده یکی از مهم‌ترین بندهای قرارداد EPCF می‌باشد و لازم است به‌منظور جلوگیری از هرگونه مشکل‌، به‌صورت شفاف در قرارداد تعریف گردد.

7. باتوجه به طولانی مدت بودن دوره قراردادهای EPCF این امکان وجود دارد تا پیمان‌کار در طول اجرای قرارداد با مشکلاتی در تزریق پول به پروژه مواجه گردد و در نتیجه موجب به وجود ‌آمدن تأخیراتی در اتمام به  موقع پروژه گردد. با توجه به آن‌که هرگونه تأخیر در قراردادهیا EPCF علاوه بر ایجاد ضرر هنگفت بر کارفرما، موجب افزایش بهره پیمان‌کار می‌گردد‌، لازم است در قرارداد به‌منظور جلوگیری از هرگونه‌ تأخیر عمدی یا غیر عمدی ضمانت اجرایی مانند خلعید پیمان‌کار در نظر گرفته شود. همچنین منوط نمودن بازپرداخت هزینه ها به گذشت چند ماه از راه‌اندازی پروژه نیز می‌تواند اطمینان کارفرما از تأمین مالی کامل پروژه و عدم ایجاد تأخیرات عمدی را به‌دنبال داشته باشد.

 

[1]. بهادران باغبادرانی، مهسا‌، کارشناس ارشد حقوق تجارت بین‌الملل، گروه حقوق، واحد نجف‌آباد، دانشگاه ‌آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران؛ محمدی، احمد، استادیار و عضو هیأت علمی گروه حقوق‌، واحد نجف‌آباد، دانشگاه ‌آزاد اسلامی‌، نجف‌آباد، ایران.

رمز عبورتان را فراموش کرده‌اید؟

ثبت کلمه عبور خود را فراموش کرده‌اید؟ لطفا شماره همراه یا آدرس ایمیل خودتان را وارد کنید. شما به زودی یک ایمیل یا اس ام اس برای ایجاد کلمه عبور جدید، دریافت خواهید کرد.

بازگشت به بخش ورود

کد دریافتی را وارد نمایید.

بازگشت به بخش ورود

تغییر کلمه عبور

تغییر کلمه عبور

حساب کاربری من

سفارشات

مشاهده سفارش